Bereisde personen

 redactie: Jodi van der Giesen

reacties/opmerkingen:karibuni@tele2.nl

nr.

30
 

Het is niet de eerste keer dat “getuigen”, in dit geval wederom via Ouwe koeien, onderwerp zijn van een intrigerend artikel.

Getuigen. De twee personen die elke geboorteakte mede ondertekenen en die in het verloop van de eerste vijftig jaren van de 19e eeuw (1801-1900) steeds minder een (en op den duur helemaal geen) relatie hebben of delen met de persoon die zijn pasgeboren kind gemeentelijk komt laten registreren.

De twee getuigen … ze zijn er gewoon, op het gemeentehuis en zullen na verloop van gewenning en tijd als opgewonden marionetten hun handtekeningen gezet hebben.

Mogelijk zelfs al in het vooruit, zodat ze niet voor elk apart geboorteaktetje weer moeten komen opdraven. De gemeentelijke secretaris heeft immers die akten, wellicht ook al van tevoren,  voorzien van hun namen en beroepen en de meestal goede leeftijden.

Johannes Numans, de secretaris zelf, voorziet gedurende lange tijd de geboorteakten van zijn ondertekening, in de tijd dat er nog een willekeurige andere getuige hetzelfde doet.

Maar deze willekeurige getuige wordt op den duur vervangen door de twee broers De Vree, eerst Cornelis en als hij in 1852 (32 jaar jong!) overlijdt, neemt Martinus de Vree dat ambtelijke vaandel over en verricht die taak gedurende vele jaren.

Eind 1861, als Martinus om onduidelijke reden(en) deze taak heeft beëindigd of heeft moeten beëindigen, neemt Johannes Soetekouw (broodbakker) deze verantwoordelijke activiteit een luttel aantal geboorteakten lang waar.

 
 
 
 

Maar vanaf en te beginnen met de allereerste geboorteakte van 1862 is Hendrik van der Hoeven ineens de tweede en vaste getuige. Als zijn beroep wordt bode – op het gemeentehuis ‒ opgegeven. Hij deelt zijn verantwoordelijkheden als vaste getuige met zijn counterpart, Antoon Numans, die al vanaf dat Johannes Numans deze taak (ook om onduidelijke reden) op 26 augustus 1856 heeft neergelegd, deze honneurs blijkbaar van zijn vader heeft overgenomen.

Antoon Numans, die in de acht jaren volgend op 1856 (zover is het aktenonderzoek nu gevorderd (*)) het nog steeds niet verder heeft kunnen schoppen dan landbouwer, tekent vanaf 1856, en Hendrik van der Hoeven vanaf 1863, beiden als steevaste getuigen.

Wie is Hendrik van der Hoeven eigenlijk? En die vraag is zeer moeilijk te beantwoorden, zo blijkt.

Want het is zeker geen Dreumelnaar, maar is toch bode op het gemeentehuis kunnen worden. Op deze geboorteakte …
 

 

… wordt aangegeven dat Hendrik van der Hoeven, die inmiddels zelfs “veldwagter” is geworden, 43 jaar oud is. Stel, dat dat (ongeveer) zijn juiste leeftijd zou zijn, dan zou hij in/rond 1821 geboren moeten zijn en zou er al een persoonlijk dossier van hem hebben moeten zijn als hij in Dreumel geboren zou zijn. Maar dat is hij niet!

Dan maar een algemenere zoekopdracht (v.d. Hoeven bijvoorbeeld … als bruidegom) in Genlias (**)) gelanceerd en als eerste komt deze informatie naar voren …
 

Blijkbaar, zo leert deze Genlias-informatie ons, is Hendrik van der Hoeven op 24 mei 1855 in het huwelijk getreden met Kaatje van Dort. Hij is dan 34 (hetgeen weer overeenkomt met geboortejaar 1821).

Dat is niet opvallend en zijn en haar goed burgerlijk recht, maar …

Hendrik is geboren in Amersfoort!

Kaatje is geboren in Middelburg!

En ze trouwen in Zwolle!

En Hendrik wordt vaste getuige en vervolgens veldwachter in – off all places ‒ Dreumel!

 
 
… geeft  anno-nu aan dat Amersfoort en Middelburg 190 kilometers (enkele rit) van elkaar verwijderd liggen en geeft anno-nu als verwachte reistijd ± twee uur op.
 

Maar … hoe overbruggen Hendrik en Kaatje die afstand in die periode – waarschijnlijk ver ‒ voorafgaand aan 1855? Hoe leren een meisje uit Middelburg en een jongen uit Amersfoort elkaar kennen, jaren voor 1855? En houden vervolgens dan zo zielsveel van elkaar dat ze naar Zwolle (259 kilometers van Middelburg af en slechts 71 vanaf Amersfoort) reizen, om daar te gaan trouwen? Met grote waarschijnlijkheid in aangenaam gezelschap van allerlei opgetogen familieleden en dito getuigen die, met even grote waarschijnlijkheid, voor het eerst in hun ganse levens Amersfoort danwel Middelburg verlaten. En elkaar voor het allereerst gaan ontmoeten in Zwolle!

Op de Genlias-informatie lezen we ook dat Hendriks vader ene Abraham van der Hoeven is en als je die naam laat opzoeken door Genlias, weet je ineens dat …
 

… de aangifte van de geboorte van Hendrik van der Hoeven dus op 4 januari 1821 wordt verricht.

(Zie hieronder een deel van zijn Amersfoortse geboorteakte. Daarop is te lezen dat Hendrik op 3 januari 1821 ter wereld komt).

Antonia van der Meulen, Hendriks moeder, overlijdt als Hendrik zes is, op 9 november 1827. Zij is dan pas veertig jaar oud. Zij overlijdt in Amersfoort.

 
 

 

Maar nogmaals, hoe reizen ze die giga-afstanden en hoe lang duurt dat dan?

Wat brengt een meisje uit Middelburg en een jongen uit Amersfoort bij elkaar?

Waarom besluiten ze om in Zwolle te gaan trouwen, om vervolgens het kloeke besluit te nemen om naar Dreumel te reizen, waar Hendrik veldwachter wordt en als vaste getuige zijn handtekeningen mag plaatsen onder talloze geboorteakten?

Naast die van Antoon Numans, een op-en-top geboren Dreumelnaar.
 

 

Overigens verschijnt Johannes Numans’ ondertekening vanaf 5 september 1864 weer op een geboorteakte. Hij ondertekent dan wederom een geboorteakte, samen met zijn zoon Antonie Numans. En blijkbaar bevalt dit samenspel van vader en zoon zo goed, dat Hendrik van der Hoeven, althans als vaste getuige, buiten de boot valt en ook niet meer ten tonele verschijnt. Na een afwezigheid als ondertekenende vaste getuige van vele jaren, verschijnt nu ineens weer op elke geboorteakte de handtekening van Johannes Numans, die in 1864 de pensioengerechtigde leeftijd al jàààren gepasseerd is. Hij is dan immers 75 jaar oud!

Johannes heeft, voor zover dat aan de hand van het handschrift vastgesteld kan worden, wel alle jaren de akten zelf geschreven. Vanaf 1864 ondertekent hij nu ook weer elke geboorteakte, en houdt dat vol tot op deze geboorteakte van 6 januari 1865.  

Dit is definitief de laatste geboorteakte waarop Johannes Numans zelf nog één keer ondertekent, want …
 

… op deze akte heeft een andere gemeentelijke secretaris de scepter van Johannes overgenomen, ene Alardus van Kessel.

Je kunt niet goed beoordelen hoe mensen destijds van hun “ouwe dag” en –dagen genoten, maar stel dat Johannes de mogelijkheden had om die gepensioneerde jaren nog volop te benutten, dan heeft hij daar, na de laatste nog door hem ondertekende geboorteakte, nog maar relatief kort van kunnen genieten. Hij overlijdt op …
 

 

*) Dit artikel werd in januari 2013 geschreven.

**) Toen was Genlias digitaal nog actief.